Tenya Enfeksiyonları - Vet. Nedim Uzey

Kedilerde çok sayıda tenya türü enfeksiyona yol açmakla birlikte bunlardan insan sağlığı bakımından en önemlileri Dipilidyum caninum ve Ekinokokus multilokularis'dir.

Ekinekok enfeksiyonları:
Kedilerin barsaklarında yaşayan E.multilocularis adlı şeritler dışkı ile atılan halkalar içinde çevreye yumurtalarını yayarlar. İnsanlar, donma v.b. şartlara dayanıklı bu yumurtaları yutarak enfekte olurlar. Yumurta içindeki larva insanda karaciğer, akciğer, beyin gibi organlara yerleşerek içi sıvı dolu kistler oluşturur. Bu kistler büyüklüklerine bağlı olarak yerleştikleri organlarda ciddi sağlık problemlerine yol açarlar. İlaçla tedavisi tam mümkün olmayan bu kistler sadece cerrahi olarak çıkarılabilir.

Dipilidyum enfeksiyonları:
Dipilidium caninum 20-50 cm uzunluğunda et yiyenlerle ve insanların ince bağırsa-ğında yaşayan, alındıktan sonra 2-3 hafta içerisinde olgun hale gelen bir şerittir. Olgun hale gelen şeritten halkalar içinde, devamlı olarak yumurta kümeleri dışkı ile veya doğrudan doğruya dışarı atılır. Bu esnada yumurtaların bir kısmı da anüs etrafındaki kıllara yapışabilir. Bu şeritin gelişebilmesi, hayat çemberini tamamlayabilmesi için dışarı çıkan yumurtaların ara konakçı ödevi gören pire larvaları tarafından yenilmesi gerekmektedir. Pire ancak larva devresinde bu enfeksiyonu alabilir, olgun halde alamaz; pire olgun hale gelirken içindeki parazit de bir evrim geçirerek alındığı hayvanda paraziter hayat geçirebilecek, onu enfekte edebilecek hale gelir. Piredeki bu evrim 1 ay kadar sürer. Olgun hale gelen, enfekte pirelerin yenmesi veya et yiyenler tarafından çiğnenen enfekte pirelerden serbest kalan D. caninum larvaların yutulması ile şerit enfeksiyonu oluşur. Et yiyenlerin yanında insanlarda da bu şerite rastlanmaktadır.

Ekinokok ve Dipylidium enfeksiyonlarını yakın bir geçmişe kadar mevcut şerit ilaçları ile tam olarak kontrol etme imkanı yoktu. Bu bakımdan şerit ilaçlarının değeri, bu şeritlere olan etkinlikleri ve zararsızlıkları ile ölçülmektedir. Mevcut tenya ilaçlarının çoğunluğu bu parazitlere karşı tam bir koruma sağlamaz. Bu tenyalar insanlarda hastalığa yol açtıklarından kullanılacak ilacın % 100 etkili olması beklenir. Bu tenyaların tedavisinde praziquantel etken madddeli ürünler Ekinokok türleri ve D. Caninum dahil kedi ve köpeklerdeki tüm şeritlerin genç ve ergin safhalarını tek dozda % 100 yok etme özelliğine sahiptir.

İnsanda olası bulaşma yolları nelerdir ?
a- Tüylerine dışkıdan dolayı şerit yumurtası bulaşmış kedi ve köpeklerle yakın teması olanlar bu yolla enfeksiyonu alabilirler.
b- Kedi ve köpek dışkısı bulaşık kum havuzları ve çimenli parklar, oynayan çocuklar için tehlike oluştururlar.
c- Kedi ve köpekler insan gıdalarını yemeğe meraklıdır. Ayrıca sahipleri tarafından kullanılan havlu, yatak örtüleri vb. eşyalarla haşır neşir olurlar. Bu yolla enfeksiyon bulaşabilir.
d- Yıkanmamış gıdalar (özellikle sebzeler) keza parazit yumurtası taşıyabilirler.

Şeritle veya özellikle Ekinokok ile bulaşık değil ise kedimi boşuna ilaçlatmak istemiyorum. Parazitin dışkıda teşhisi mümkün mü ?
Evet. Dışkının muayenesi şerit enfeksiyonunun tanısında yardımcı olur. Ancak bu yol güvenilir değildir. Çünkü :
a- Dışkı muayenesi pozitif sonuç verdiyse : Şerit yumurtalarının yapısal benzerliği, E. granulosus veya E. multilocularis gibi insanlar için tehlikeli türler ile diğer şerit türleri arasında ayrım yapmaya imkan vermez.
b- Dışkı muayenesi negatif sonuç verdiyse : Enfeksiyon köpek veya kedi tarafından henüz alınmış olabilir. Bu durumda köpek veya kedi enfekte olmasına rağmen parazit bağırsakta ergin hale gelip yumurtlamaya başlayana dek ( E. granulosus için 6-9 hafta) dışkıda yumurta tespit edilemez. Yapılacak koruyucu uygulama genç tenyaları öldüreceğinden, yapılması uygun olur.

Nasıl etki gösterir ?
Praziquantel uygulandıktan sonra süratle emilerek kan yoluyla bağırsağa ulaşır. Bağırsak mukozasında gömülü parazitlerin genç ve ergin safhalarını tamamen öldürdükten sonra vücuttan atılır. Etken madde vücuttan atıldıktan sonra hayvanlar enfeksiyona açıktır. Bu sebeple tenya tedavisinin düzenli yapılması büyük önem taşır.

Ev halkının ve köpeğimin / kedimin tam güvende olması için ilacı hangi sıklıkta uygulatmalıyım?
Düzenli aralıklarla yapılan ilaçlamanın amacı kedi ve köpeğin insanlara bulaşıcı bir enfeksiyon kaynağı olmasını önlemektir. Veteriner Hekiminizin uygulayacağı ilaç tek dozda bağırsaktaki tüm şeritleri öldürür. Ancak kedi ve köpeğin yeniden enfeksiyonu alma tehlikesi daima mevcut olduğundan belli aralıklarla enfeksiyonun gelişmesini önleyici ilaç uygulamaları tavsiye edilir. Uygulama aralıkları kedi veya köpeğinizin karşı karşıya olduğu tenya türünü bilen Veteriner Hekiminiz tarafından belirlenmelidir.

Tenya tedavisi ile aynı anda pire ilaçlaması da yapılabilir mi?
Evet. Sakıncası olmadığı gibi gereklidir de. Zira D. caninum adlı şerit larvaları pire vücudunda gelişir. Köpek veya kedinin pireyi yutmasıyla enfeksiyon başlar. Aynı enfeksiyonun insanlarda da oluşması mümkündür. Düzenli dış parazit ilaç uygulaması ile D.C.enfeksiyonu riski azaltılmış olur.

Konuk Veteriner bölümünde yer almak istiyorsanız keditor@kedigen.com adresinden bizimle bağlantıya geçebilirsiniz.

Burada verilen sağlık bilgisi sadece eğitimsel amaçlar içindir ve bir sağlık çalışanı ile yapılan görüşmelerin yerine geçmesi amaçlanmamaktadır. Hasta bakımı ile ilgili tüm kararlar hastanın kendi özelliklerini de göz önünde bulunduran bir sağlık çalışanı ile birlikte alınmalıdır.

19.08.2002