Habeş Kedisi

Kehribar gözleri, kaplan yüzü,
Ormanları anlatır; göze görünmeyen bir resmi,
Ya da kurak Habeş Çölü’nü,
Yani küçük kedimin hiç bulunmadığı bir yeri.
Genizden gelen mırıltısı, patisiyle sarılması,
Beni daima izleyiş şekli,
İşte kalbimin merkezindeki sevgi yuvası,
Yani küçük kedimin her zaman yaşayacağı evi.
Jean Gorton

İlk görüşte tanınabilen Habeş Kedisi, eşsiz noktalı tüy deseni ile en popüler kedi türlerinden biridir. Asil bakışlara sahip olan bu güzel kedi türü tamamen doğal bir türdür ve benzersiz tüy desenini tek dominant mutant gen olan Ta’ya borçludur. Bunun sonucunda iki, ya da tercihen üç şerit koyu noktalı işaret, veya her tüyde ayrı koyulaşma oluşur. İdeal olarak koyu kısım tüylerin yüzeyine daha yakındır. Habeş’ten başka Ta genine sahip olan diğer bir tür ise sadece uzun tüylü Somali’dir.

Uluslararası Habeş Kedisi Yetiştiricileri’nin yayınladığı (Carolyn Osier) kitapta şöyle denmiştir:
“Habeşler yaratılmış en zeki hayvanlardan biri olmalılar. Bir Habeş Kedisi, çok insan odaklı bir kedidir. Asla bir kucak kedisi değildir, fakat insanlarla olmayı seven, onların ne yaptığını bilmek ve yardım etmek isteyen bir kedidir. Belki de en sadık kedi türüdür. Kısa adıyla Aby’i bir kez evlat olarak edindiniz mi, bir daha asla sizi kimsenin anlamadığından yakınamayacaksınız. Habeş Kedileri insanları onlara yaptırmak istedikleri şeyleri yapmaları konusunda eğitmekte çok başarılıdırlar...”

Türün Kökeni
Habeşlerin kökeni hakkındaki gerçeği tam olarak saptamak zordur. Antik Mısır eserlerinde resmedilmiş olan kedilerle Habeş’ler arasında bazı benzerlikler görmek mümkündür. Bu gerçek,  türün atalarının Afrika vahşi kedisi, Felis libyca veya orman kedisi, Felis chaus ile Antik Mısır üzerinden bağlantılı olduğu teorisini güven verici bir şekilde desteklemektedir. Bu görüş Antik Mısır ve Habeş’in (artık Etyopya olarak bilinir) arasındaki bağlantıyla daha da güçlenir. Bu iki ulus verimli Nil Nehri dolayısıyla bağlantılıydılar ve önemli ticaret ortaklarıydılar; ayrıca antik çağlarda uzun zaman dilimleri boyunca politik müttefiklerdi. Mısır hiyerogliflerinde de gördüğümüz gibi, bu kedilerin statüsü tahıl ambarlarını koruyabildikleri için bir hayli yüksekti. Eriştikleri değerli seviye sonucunda binlerce hanedan üyesi ile beraber mumyalanmışlardır.

Bazı kesimler günümüz Habeş Kedisi’nin yaratımında bir yetiştirici parmağı olduğundan şüphelenmektedir. İleri sürdükleri görüşe göre, günümüz Habeş Kedileri, İngiliz Kısa Tüylü Kedileri’nden seçici bir yetiştirme yapılarak ortaya çıkmışlardır. Habeş Kedisi’nin şov örneklerinde gizlenmiş, fakat daha az mükemmel olan türlerinde belirgin olan bir tekir türü olduğu doğrudur. Karakteristik tekir “M” şekli alında silik bir şekilde bellidir.

Kesin olarak bilinen şey ise, 1868 yılında Habeş ile yapılan İngiliz savaşından dönen bir askerin, anavatana dönerken yanında Zula isimli bir Habeş kedisi getirdiğidir. Bilindiği kadarıyla, bu Habeş Kedisi’nin Avrupa’da ilk kez tanınmasıdır; fakat bu noktadan sonra iz soğumaya başlar. Zula ile ilk kez İngiltere’de 1882 yılında Habeş (Abyssinian) olarak kaydedilen kedi arasında kesin bir bağlantı yoktur. Bu ilk kez tanındığına kendisine verilen pek çok isimden sadece biriydi. Rusyalı, Yabani Tavşan Kedisi, Cunny, ya da İngiliz Noktalı (British Ticked) gibi isimler aldı. Sonuncusu 1900’lu yıllarda İngiliz kedi klüpleri tarafından resmi isim olarak algılandı ve bir süre öyle kaldı. Belki de bu, Habeş Kedisi’nin bazı yaratıcı kedi yazarlarının iddia ettiği gibi ‘Tanrıların Kedisi’ olmadığının, aslında İngiliz Saat Kulesi kadar İngiliz olduğunun bir kabulüydü. Bununla beraber, gerçekler 19. yüzyılın sisleriyle birlikte kaybolup gitmiştir.

Habeş Kedisinin Özellikleri
Habeş kedisi orta boylu bir kedidir; Siyam Kedisi’nin ‘aşırı’ vücut tipi olmadan narin ve elastik fakat sağlam ve kaslıdır. Yetişkin bir Habeş Kedisi, görünüş olarak asil, tavır olarak ağırbaşlıdır. Dişiler erkeklere göre daha hareketli olurlar. Küçük, oval patileri olan bacakları ince ve iyi-kemiklidir. Habeş Kedisi’nin ayakta duran karakteristik pozu onu sanki parmaklarının üstünde yürüyormuş gibi gösterir. Kuyruğu başlangıçta kalındır fakat ucuna gittikçe inceleşir. Kökte geniş olan ve uçlarında güzel tüyleri olan kulakları büyük ve sivridir. Badem şekilli gözleri birbirlerinden oldukça ayrı ve eğimlidir. Tüyleri kısa, fakat her bir tüye iki ya da üç koyulma şansı verecek kadar uzundur. Güzel, yumuşak dokulu, yoğun ve esnektir. Vücuttaki açık fon üzerine duran koyu iz sayısı dengeli olmalıdır.

Renk Çeşitleri
Orjinal Habeş Kedisi, farklı renklerde karşımıza çıkar. Her ne kadar Kedi Yarışmalarında Amerika ve Avrupa arasında ufak tefek ayrılıklar olsa da, sonuçta gerçek Habeş Kedisi belli renklerde bulunur. Güzeller güzeli Habeş Kedileri Alışılmış (Kırmızı), Kırmızımsı Kahverengi, Mavi ve Yumuşak Açık Kahverengi (Karaca veya geyik yavrusu rengi – Ç.N.) ’dir.

Alışılmış (Ruddy), siyah veya kahverengi noktacıklar ile bezenmiş ve daha soluk bir alt tüy katmanına sahip zengin bir turuncu-kahverengi tüydür. Omurga boyunca daha koyu bir gölgesi vardır, fakat vücudun alt tarafında, göğüste veya bacakların iç kısımlarında herhangi bir noktalama ya da desen yoktur. Patilerin yumuşak olan alt kısımları siyah ya da koyu kahverengidir. Kulakların ve kuyruğun uçları aynı koyu renkle tonlanmış gibidir. Burun derisi tuğla kırmızısıdır. Gözler mümkün oldukça zengin ve derin renkli olur. Bu renkler altın, yeşil ya da ela olabilir.

Kırmızımsı Kahverengi (Sorrel), çikolata kahverengisi ile noktalanmış ve şeftali rengi bir alt tüy katmanı olan zengin bir kırmızıdır. Pati altları pembedir, çikolata kahverengisi parmak aralarından arka bacaklara doğru ortaya çıkar. Burun derisi gül pembesidir.

Mavi daha derin bir mavi ile noktalanmış ve vücudun alt kısmında, göğüste ve bacakların arka kısımlarında hoş bir krem rengi olan sıcak, yumuşak bir mavi rengidir. Kuyruk ucu, mavinin daha derin gölgelenmiş bir haliyle bezenmiştir. Pati altları mavidir; daha derin bir mavi gölgesi parmak aralarından başlar ve hafifçe patilerin gerisine uzanır. Burun derisi koyu pembedir.

Açık Kahverengi, ya da Karaca (Fawn), ise açık kakao kahverengisi ile noktalanmış sıcak gül-beji bir tüy rengidir. Pati altları pembedir, parmaklarının arası açık kakao kahverengisidir. Burun derisi de pembedir.

Huy ve Davranışları
Habeş Kedileri, yabancılara karşı olan dikkatli ve mesafeli tutumları ve kralsı tavırlarına rağmen çok sıcak kanlı kedilerdir. Kedilerde neredeyse hiç bulunmayan bir özellikeri olarak, sahibiyle eşit olarak davranıldığı sürece eğitime gayet güzel tepki verirler ve birşeyleri getirme, oyun oynama gibi eylemleri öğrenebilirler. Konforlu bir tasmayla yürümeyi kolayca kabul ederler; bu yüzden kedisini gezdirmek isteyenler için ideal bir kedidir.

Bakım
Hafif, alçak sesleri ve açıkca belli olduğu üzere bitmek tükenmek bilmeyen bir enerji kaynakları vardır. Fakat, bolca ilgi beklerler ve hali hazırda onlarla ilgilenmek için ayıracak vaktiniz yoksa, sizi kendileriyle oynamaya zorlama eğilimleri vardır. Çoğu Habeş Kedisi, aynı doğumdan kardeş kedi yavruları hariç tutulursa, arkadaş olarak insanları kedilere tercih eder. Habeş Kedileri uzun süre boş bırakılan evler için kesinlikle uygun değildir.

Tüy bakımı ve fırçalama hafif olmalıdır, fakat en az haftada bir olmak üzere mümkün olduğunca sık yapılmalıdır. 

Anne kediler diğer kedilerle karşılaştırıldığında “kızgınlık” döneminde göreceli olarak sessizdirler. Ortalama dört tane yavrularlar. Yavru kediler koca kafalı ve iri olma eğilimindedirler, bu yüzden doğumlar zor olabilir. Habeş Kedileri vahşice koruyucu annelerdir, fakat yavrular sessiz olup kayboldukları takdirde ağlamama olasılıkları olduğu için, dikkatle gözetim altında tutulmalıdır. Bu sevimli yavrular çabucak gelişirler. Henüz erken yaşta korkusuz ve oyuncu olurlar, fakat tam Habeş Kedisi tüyleri 18 aylık olana kadar gelişmez.
 
Çeviren ve Derleyen: Aydın Can Bekoğlu
Kaynaklar: The Encyclopedia of Cats - Michael Pollard, The Cat Fanciers, ACFA web siteleri

25.09.2003