Ressam Esra Sirman: Resmin Vazgeçilmezi Kediler

Ürün Sanat Galerisinde hala devam etmekte olan ‘Kediler’ Karma Resim Sergisinde birbirinden güzel kediler sergileniyor. Bunlardan bazıları naif ressam Esra Sirman’a ait. 10 yaşındaki kedisi Pan’ı hemen hemen her resminde bir yere yerleştiren Esra Sirman, hayallerini çizdiğini ve bu hayallerde hep hayvanlar olduğunu söylüyor. Sokağa atılmış bir van kedisinin son yavrusu olarak hayatta kalmayı başaran Pan, Sirman ailesinin de ilk kedisi. Ressam Esra Sirman ile Nişantaşı'ndaki evinde kediler ve resim üzerine mırrlaştık.

1980’de Klasik Arkeoloji ve Prehistoria Bölümün’den mezun oldunuz. Arkeolojiden resme geçişiniz nasıl  oldu?
Okulu bitirince bazı kazılara katıldım ama o dalda çalışma imkanı bulamadım. Okulda kalabilirdim, o da olmadı. Resme hep ilgim vardı, bir ara seramik de yaptım. 1991’de Destek Reasürans’ta naiflerin sergisine gittim. Oradaki resimleri görünce herhalde ben de naif resim yapıyorum diye düşündüm. Fahir Aksoy’dan randevu alıp resimlerimi ona götürdüm. Fahir Bey, böyle resimlerin olduğunu bilseydim seni de sergiye sokardım dedi. Ve böylece resme geçiş yapmış oldum. Birçok karma sergiye, İtalya’da dünya naifleri sergisine katıldım. İstanbul’da 3 kişisel sergi açtım.

Adınız naif ressamlar arasında geçiyor. Naif resim ne demek, biraz anlatır mısınız?
Bence, naif resim, insanın tamamen kendi içinden gelerek diğer ressamlarının etkisinde kalmadan, çocuksu yanını öne çıkarıp yapılan resimdir. Pek çok naif ressam var ve hepsi kendine göre resim yapıyor. Ben, örneğin tek tek herşeyin etrafını belirlemeyi çok severim. Yaprak çiziyorsam damarına kadar çizerim. Hiç perspektif kullanmadan, mantığa uygunluğunu düşünmeden resim yapan naifler de var. Ben kendi adıma, hayallerimi çiziyorum.

Hayallerinizde hep hayvanlar mı var?
Her zaman.

Özellikle işlediğiniz bir konu var mı yoksa her serginin temasına göre mi resimlerinizi hazırlıyorsunuz?
Resim yapmak için oturduğumda ne varsa aklımda, neyi çizmek istiyorsam onu yapıyorum. Resme başlıyorsun bir müddet sonra resim kendi kendini geliştiriyor. Her zaman kafamdakinin aynısı çıkmasa da konu olarak yakın oluyor ama bazen kafamdakinin çok da uzağına gidebiliyorum.

Kediniz Pan sizi nasıl etkiliyor?
Kedi beni çok etkiliyor. Çok yumuşak ve kadına benziyor. Hareketlerini seyretmek bambaşka. Hele Pan ilk geldiğinde tv seyreder gibi yaptığı hareketleri seyrediyorduk. Mucize gibi geliyordu. Sanki başka hiçbir kedi öyle oturamazmış gibi otururdu. Kedinin değişken olmasını, kendi istemezse gelmemesini çok seviyorum. Evin içinde kedi birimize geldiğinde onurlanıyoruz. Yaptığım resimler yumuşak, rüya gibi olduğu için bir yerine kedinin oturması doğal oluyor. Kediyi resime çok yakıştırıyorum. Köpek de çok seviyorum ama aynı hissi bulamıyorum. Resimlerimde ayrıca yılan, böcek, kelebek, geyik ve salyangozu da çok kullandım.

Pan’dan önce evinizde baktığınız bir petiniz var mıydı?
Kuşum vardı. Kuşu da çok seviyorum ama kedi gibi mıncıklanmıyor. İnsanın ödü patlıyor, birşey olacak diye. Yıllar önce ben kedi diye tutturuyorum, bir kedi almaya karar verdim. Eşim de almayalım, bakamayız diyordu. Evinde hiç hayvan beslememiş bir insanın gözünde büyüyor ilk başta. Sokaklarda aramaya başladım. Tekir çok severim ben, onların peşinde dolaşıyorum. Beğendiğim bir tane bulana kadar onlar büyüyüp biraz yabanileşmiş oluyorlar. Ben tutamıyorum bile onları. Kadıköy Dalyan’da oturan bir arkadaşım var. Dalyan’da da her taraf kedi doludur bilirsiniz. Bu arkadaşım aradı. Sokaktaki bir kedi 4  tane doğurmuş, 3’ünü kargalar didiklemiş, ölmüşler, bir tek yavru kalmış. Apartmanın kenarına sığınmış. Her zaman dalga geçtiği için bu arkadaşım, ben de laf diye dinliyorum. Tamam dedim, getir bakalım. Meğer anne kedi doğurganlığının son dönemlerine gelmiş, Kireç isimli sokağa atılmış bir van kedisiymiş. Yavrusunu bir kolinin içine koymuşlar. Gelene kadar sersemlemiş. Gördüğümde aklımı kaçırıyordum. Bu kadar güzel birşeyi daha önce görmemiştim. Delirdim. Süt hazırladık, mama ne vereceğimizi bilmiyoruz. Tam kör cahil durumu. Sonra eşim geldi. Salonda bir misafirimiz var dedim. Kedi mi aldın dedi hemen. Adamcağızın yüreği parçalandı, bayıldı yavru kediye. Hemen gittik, sepetler, taslar, tavalar aldık. O zamandan beri 10 yıldır Pan hayatımızın içinde.

Pan çok hareketli bir kedidir. Ama biraz mesafelidir. Kimsenin yanına kolay kolay gitmez. 

Pan’a kardeş getirmeyi düşündünüz mü?
Kardeş getirdik bir kere. 2 kedi sahiplendirmiştim. Birini sahibine vermeden önce burada misafir ettik. Pan kediye hiç rahat vermedi. Bizi tırmalamaya başladı, kahladı, kihledi. Kısa bir zaman sonra kedi gitti. Bazen sokakta gördüğüm yavru kedilere bayılıyorum ama eve getirmeyi bir daha düşünemem.

Kedilerde fazla düşünme kabiliyeti yoktur diyenlere..
Evde tadilat vardı. Küçük tuvallete yapılıyor tabi Pan’ın da tuvalet kutusu ortalığa çıktı. Gidiyor, küçük tuvalette olması gereken yere yapıyor ama üstünü kapatamıyor. Tam üzerinde de tuvalet kağıdı rulosu var. Önce taşları eşeliyor, üstü kapanmaynca fırt,  patisiyle rulodan kağıdı çekiyor. Bizim kullandığımız tuvalet de onunkinin tam çaprazında. Bir gün dışardan geldim. Bir baktım ki o tuvalettten böyle bir tuvalet kağıdı gelmiş, Pan’ın kakasının üzerinde rulolanmış. Çünkü kendi tuvaletindeki rulo bitmiş. Bunu görünce bu kedinin dahi olduğu sonucuna vardım.

N’olucak, elime mi yapışır versen!
Sokak hayvanlarıyla aranız nasıl?
Tekir çok severim ben. Sarmana ve koca kafalı erkek kedilere de bayılırım.

Bodrum Torba’da bir sürü kediye bakıyorum. Anne kediler yavrularına da bakayım diye bizim bahçeye taşırlar kedileri. Orada kaldığım süre boyunca beslerim. Amacım, gidene kadar iyice beslensinler, semirsinler ki, kışın dayanabilsinler. Ben gidince o kedilere allahaısmarladık deme ihtiyacı duyarım. Kapına gelmiş, kaç kere beslemişsin, haber vermeden gidiyor olmak istemem. Etrafımdakilere de tembih ederim her seferinde ama ben gittikten sonra bir tek insan oradaki hayvanları beslemiyor. Birşey almayın. Sadece kendi artıklarınız verin, etrafta olmalarından rahatsızsanız benim bahçeme koyun diyorum. Mama da bıraktığım oluyor ayrıca. Bodrum’da devamlı balık yeniyor, çocukların tabaklarından çöpe yemekler atılıyor. Yine de vermiyorlar hayvanlara o artıkları. N’olucak, elime mi yapışır versen!

Komşularımdan biri “Kışın geldi süründü, süründü, camdan kovduk” diyor mesela. Benim böyle bir mantığı anlamam imkansız. Ha adam gelmiş, ha çocuk gelmiş ha kedi köpek gelmiş. Sonuçta karnı aç bir canlı gelmiş. Biz ailece aç kalan birşeyi kapıdan geri çevirmedik.

Nişantaşı’nın kedileri nasıl?
Nişantaşı’nda kediler çok sevilir. Herkes yemek verir. Çoğu şişmandır zaten.
Parkta mesela eskiden daha çok kedi vardı. Artık köpek kaka yapma parkı haline geldi. Bizde maalesef hiçbir şeyin dozu yok. Ne güzel havuzlu, fiskiyeli bir park vardı burada. İnsanlar köpeklerle gelip tuvaletlerini toplamadan, arkalarına bakmadan gidiyorlar. Sonunda evcil hayvan tuvaleti diye biryer yaptılar ama orası da pislikten geçilmiyor. Parkta bir sürü çöp kutusu var, al eline bir torba, topla köpeğinin pislikleri, at çöpe.. İnsan kendi köpeğinin kakasından iğrenir mi? O parkın bütün yeşillikleri kurudu, içindeki hayvanlar da azaldı.

Geçen sene kedinin biri köşede bekliyor. Dükkanın kenarına sığınmış, devamlı bağırıyor. Aşağı indim. Ayakkabıcı çok düşkündür hayvanlara, ona sordum kimin kedisi diye. Sonra buradaki vetrinere götürdüm, kediyi tanıdılar. Herhalde  artık istemiyorlar, hayvanı sokağa bırakmışlar. O da korkmuş nasıl bağırıyor. Mahallede aramızda para topladık. Kadıköy tarafında bir bayana mama parasıyla birlikte kediye baksın diye yolladık. Benim kedim Pan da cins gibi görünüyor ama halis muhlis sokak kedisi. Annesi de evden atılmış bir van kedisiydi. Ben açıkçası yüzü basık, gözleri çapaklı iran kedilerini sevemedim bir türlü. Sanki yastık gibiler, hiç kıpırdamıyorlarmış gibi. Ama özellikle adadaki kedileri çok güzel buluyorum. 

Çok teşekkür ederim.

23.03.2004